سیاست خارجی آمریکا در پرتو راهبرد محور آسیایی دولت اوباما

ابتدا به ساکن متاسفانه ذیل نکته درست شما به دلیل تحریم ها و سیاست فشار حداکثری ایالات متحده آمریکا و تأخیر نابه جای جمهوری اسلامی ایران، به خصوص با آغاز به کار دولت سید ابراهیم رئیسی در بازگشت به میز مذاکره و احیای برجام عملاً اقتصاد و معیشت کشور به یک نقطه بحرانی رسیده است. حتی این ادعا هم وجود دارد که سکوت و مماشات جمهوری اسلامی ایران در برابر زیادهخواهیهای الهام علی اف و جمهوری آذربایجان در منطقه قفقاز جنوبی به دلیل نبود اقتصاد فعال و بحران معیشت در داخل کشور است که توان چانهزنی دیپلماتیک ایران را تحت الشعاع قرار داده است.

به هر حال زمانی که ایالات متحده آمریکا و کشورهای اروپایی، چه در دوره حسن روحانی و چه در دولت سید ابراهیم رئیسی نتوانستهاند جمهوری اسلامی را به پای میز مذاکره برای احیای برجام بکشانند، احتمالا سعی شده است از مسیر دیگری یعنی احیای روابط با عربستان سعودی این مسئله در دستور کار قرار گیرد. سرمایه گذار را بیاوریم، طرحش را بررسی کنیم، تصویب کنیم و به او گواهی دهیم که در حیطه کار وزارت اقتصاد است و به عنوان جلب سرمایه گذاری خارجی تلقی می شود، این چیز مصوب اگر به اجرا در آید و یک نیروگاه شود، یک کارخانه شود، از اینجا به بعد ما نقش ناظر و پیگیر را داریم و دستگاه اجرایی ذی ربط نقش عامل را دارد مثلا زمانی که می گوییم سه هزار و سیصد مگاوات مجوز داده شد، تا اینجا این را وزارت اقتصاد می رساند و مصوب شورای اقتصاد هم گرفته می شود و از اینجا به بعد وزارت نیرو باید پیگیری کند اما وزارت نیرو هم با بحث های پیرامونی دیگر مواجه می شود مثلا ممکن است نهادهای نظارت روی آن حرف داشته باشند بنابراین این هوا و زمین نیست بلکه دو مرحله است.

از طرف دیگر تا زمانی که برجام احیاء نشود و تحریمها لغو نگردد بستر برای مناسبات اقتصادی ایران با کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای وجود ندارد. چون اینجا مسئله دولت حسن روحانی، سید ابراهیم رئیسی یا هر رئیس جمهور اصلاح طلب و یا اصولگرا نیست، بلکه مسئله حاکمیت و نظام جمهوری اسلامی ایران است که باید به مذاکره برای احیای برجام تن بدهد، ولی تا به اکنون این رضایت از سوی جمهوری اسلامی صورت نگرفته است.

رسانههای صهیونیستی در این زمینه گزارش می دهند بسیاری از زنانی که در معرض تجاوزات و آزار و اذیتهای جنسی ارتش اسرائیل قرار میگیرند از سوی مقامات مافوق خود تهدید میشوند و جرات شکایت کردن ندارند. رهبر سرخوش کره شمالی روز سه شنبه پس از سومین آزمایش موشکی مافوق صوت خود در سال جاری در حالی که نگرانی ها از برنامه های هسته ای این کشور افزایش یافته بود، در حال شادی کردن دیده شد.

با شکست سه استراتژی اول،انگلستان برای شکستن بن بست رابطه با مصدق به امریکا متوسل شد،مصدق نیز برای از بین بردن مشکلات ایران از امریکا در خواست کمک کرد پاسخ نه آیزنهاور به ایران پایان استراتژی نیروی سوم در ایران بود. بنابراین آمریکاییها و سه کشور اروپایی سناریوی دیگری را در دستور کار قرار دادند، به خصوص آنکه جمهوری اسلامی، هم در زمان دولت سید ابراهیم رئیسی و پیشتر در دوره حسن روحانی و از همه مهمتر در سطح نظام جمهوری اسلامی ایران و رهبری سعی داشته و دارند که مناسبات خود را در سطح منطقه به خصوص با کشورهای حاشیه خلیج فارس با محوریت عربستانسعودی احیاء کنند.

به فرض آنکه این سیاست غلط ادامه هم پیدا کرد، آیا دیگر نیازهای جمهوری اسلامی ایران به خصوص در حوزه تولید برای واردات تکنولوژی، ابزارآلات و مواد اولیه را می توان با تهاتر کالایی وارد کرد؟ امنیت دسته جمعی نیز نیازمند یک تشکیلات حقوقی و بینالمللی منسجم است تا فرای دیدگاهها و منافع دولتها بتواند تصمیمات لازم را در خصوص شناسایی متجاوز و همچنین نحوه برخورد اتخاذ نماید، درنتیجه دولتها میبایست در قالب یک نظام حقوقی الزامآور برای فراهم آوردن منابع لازم برای شناسایی و مجازات متجاوز متعهد شود.

یک توافق هر چقدر هم از جنبه حقوقی به درستی تنظیم شده باشد، ناتوانی در پاسخ به بد عهدی طرف مقابل دیر یا زود منجر به مرگ آن توافق خواهد شد.

اگر ذیل آن چه که باور دارید ریاض به دنبال جلب اعتماد تهران با هدف انعطاف ایران در دیگر پرونده ها از توان موشکی تا نفوذ منطقه ای و جنگ یمن است، آیا می توان این ادعا و گزاره تحلیلی را هم مطرح کرد که ریاض، نه بنا به خواست خود و جبر ناشی از افزایش هزینه های رقابت با ایران، بلکه به نیابت از اروپا و ایالات متحده، ذیل یک پروژه «مهندسی معکوس دیپلماتیک» آمریکایی به دنبال نرم کردن جمهوری اسلامی به واسطه نشست بغداد است؟

این نشست در اسلام آباد، پنجمین مورد از سلسله گفتگوهای مستقیم مقامات ارشد عربستان و ایران بود. امارات متحده عربی به پرورش قدرت نرم گسترده خود در مورد ترکیه ادامه میدهد و در حال تغییر شکل ژئوپلیتیک شاخ آفریقا است. یک روزنامه عربی با انتشار یادداشتی به بررسی چرایی تمرکز تلآویو بر ترور رهبر حماس در غزه و هزینههای مادی، جانی و معنوی چنین تروری برای رژیم صهیونیستی پرداخت.

مشروعیت کاریزماتیک اما اشاره به ویژگی ها و خصوصیات رهبر جامعه دارد. پکن مخالف موضع گیری ها علیه مسکو بوده و بر لزوم گفتگو برای حل اختلافات تأکید دارد. از طرفی دو کشور امارات و بحرین با ایران اختلافهای جدی دارند و اگر این مشکلات حل شود، پس از آن باید به سراغ برهمخوردن اهداف اسرائیل و تحلیل آنها زیر سایه بهبود روابط ایران با عربستان و درنهایت ائتلاف کشورمان با اعراب برویم.

این تغییر در سیاست خارجی عربستان، ناامنیهای سیاسی و اقتصادی منطقهای پادشاهی را نشان میدهد و روابط آن با جهان اسلام را دوباره تنظیم میکند. در حالی که وزرای امور خارجه در مورد تعهد این گروه به مردم افغانستان بحث میکردند، یک تحول کلیدی در سیاست منطقهای به آرامی در حاشیه اجلاس آشکار شد.

جهانبینی الهی انسان را موجودی آزاد از قید و بندهای مادی و در عین حال تحت امر فرامین الهی قرار میدهد بر همین اساس نگاه به سیاست و مسائل سیاسی موردنظر در این جهانبینی دارای ویژگیهای دینی و الهی است درحالیکه در جهانبینی مادی انسان بالاصاله موجودی آزاد و مستقل از همه چیز و در حقیقت اسیر بند شهوات و غرایز حیوانی است و لذا نظام سیاسی مورد نظر در این جهانبینی نیز کاملاً متمایز از جهانبینی الهی میگردد.

در همین حال، عربستان سعودی از قبل مشغول جنگ پرهزینه خود در یمن بوده است، جایی که عملیات نظامی علیه حوثیهای مورد حمایت ایران، حدود ۲۶۵ میلیارد دلار هزینه داشته است. بحمداللَّه عناصر دولت به هیچ گروه و دسته و باند و جریانی وابسته نیستند؛ این خیلی نکتهی مهمی است.

این یک فرصت مغتم برای واشنگتن و اروپایی هاست تا از مسیر احیای روابط تهران – ریاض، احیای برجام محقق شود. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان ابراز امیدواری کرده است که مذاکرات با ایران به نتایج ملموسی برای اعتمادسازی و احیای روابط دوجانبه منجر شود.

ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور ایران نیز تصریح کرده است که هیچ مانعی برای از سرگیری روابط دیپلماتیک با پادشاهی عربستان وجود ندارد. یعنی شاید در عمل روابط و مناسبات سیاسی و دیپلماتیک وجود داشته باشد، ولی بی شک بدون احیای برجام این روابط نمیتواند آورده و دستاورد اقتصادی و تجاری برای ما به دنبال داشته باشد، خصوصاً که دولت رئیسی سعی می کند از احیای روابط با همسایگان آورده اقتصادی دست پیدا کند.

اگر منافع ملّی کشورها را به ترتیب اهمیت در چهار دستۀ «منافع وجودی»، «منافع حیاتی»، «منافع مهم» و «منافع حاشیهای» قرار دهیم، تمامیت ارضی کشورها بدون شک جُزو منافع وجودی آنها به حساب میآید. حال اگر مذاکرات کنونی به احیای روابط تهران و ریاض بینجامد شاهد فروکش کردن بحران های امنیتی منطقه خاورمیانه خواهیم بود؟

خیر. احیای روابط ایران و عربستان به معنای پایان رقابت های دو کشور در سطح منطقه خاورمیانه نیست، بلکه به معنای مدیریت درست و عقلانی این رقابت خواهد بود. آیا احیای روابط دو کشور به معنای توقف و پایان رقابت های دو کشور در سطح منطقه است؟

به معنای درستتر کلمه باید عنوان کرد که احیای روابط ایران و عربستان سعودی یعنی مدیریت تبعات و آثار مخرب و نیز تلاش برای کاهش هزینه های انسانی، امنیتی، دیپلماتیک، لجستیکی و نظامی رقابت ایران و عربستان در غرب آسیا است. در زمان احمدی نژاد اقداماتی در مسیر حذف برخی نهادها و سازمانها برداشته شد که خود او این اقدامات را در راستای کوچکسازی دولت عنوان میکرد.

او این سازمان را انحلال کرد. وی روسیه و چین دو کشور قدرتمند و دارای مرز مشترک با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز را به عنوان کشورهایی شناسایی می کند که احتمال دارد منافع آمریکا را در این منطقه به خطر اندازد. حضرتعالی عنوان داشتید که بحران های امنیتی منطقه غرب آسیا به دلیل رقابت های میان ایران و عربستان سعودی وجود آمده است.